Shetland’a Giden Çizgi: Saxa Vord’dan Saha Notları
Saxa Vord saha deneyiminden sisli kıyılara, Skidbladner’ın ahşap gövdesinden gündelik karşılaşmalara Shetland notları.
Bazı projeler, masadaki çizgiyi hiç beklemediğiniz bir coğrafyaya götürüyor. RRH Saxa Vord çalışması da benim için böyle bir kapı açtı: Shetland’a, açık araziye ve havanın manzarayı sürekli yeniden kurduğu bir yere.
Bu yazı, o yolculuktan kalan fotoğraflarla başlayan bir defter kaydı. Teknik işin kapsamını MOLD Design Lab ve PLANEST’te ayrıca anlatıyoruz. Burada ise yolun, beklemenin ve etrafa bakmanın bıraktığı izlere yer açmak istiyorum.
Fotoğraflara yeniden baktığımda önce gökyüzünü görüyorum. Bir karede tepenin üzerindeki beyaz radar kubbesi açıkça seçiliyor; başka bir karede sis, arazinin çizgilerini yumuşatıyor. Aynı yerin iki farklı yüzü. Çizimde sabit görünen bir sınırın, yerinde ışıkla ve havayla nasıl değiştiğini hatırlatıyor.
Sahadaki çalışma, uzak bir noktaya varmakla tamamlanmıyor. Ekipman, ölçüm, ekiplerin bir araya gelmesi ve bilgilerin kayda geçmesi gerekiyor. 2024’teki bu çalışma bağlamında benim MOLD Design Lab’deki rolüm proje yönetimi ve uzman ekiplerin koordinasyonuydu. PLANEST ise CAD çizimleri ve teknik dokümantasyon katkısı sağladı.
Yine de geriye yalnızca işin kayıtları kalmıyor. Uçakların beklediği apron, arabanın arka koltuğundaki botlar, denize bakan bir masada duran kahve… Bir projeye giderken işin arasına giren bu küçük görüntüler, zamanla yolculuğun kendisini anlatmaya başlıyor.
Kahveyle yan yana duran eskiz defteri bu yüzden sevdiğim karelerden biri. Sahada görülenlerin çizgiye dönüşmesi, bazen ofise dönmeden başlıyor. Birkaç ok, bir yerleşim denemesi, bir ilişkinin hızlıca not edilmesi. Bitmiş bir çizimin öncesindeki düşünme hâli.
Deniz ve deniz feneri fotoğraflarıysa başka bir ritim taşıyor. İşe odaklanmış bakışı bir an için genişletiyor; bulunduğumuz yeri yalnızca bir proje alanı olarak görmemeyi hatırlatıyor. Bu kareleri teknik proje sayfasından ayırıp burada bir araya getirmek istedim.
Shetland notlarını bu girişle açıyorum. Bir gezi rehberi yazmaktan çok, çalışırken karşılaşılan bir coğrafyanın düşünceye nasıl karıştığını takip etmek istiyorum. Çizginin sahaya, sahanın da yeniden çizgiye döndüğü yerde durup bakmak.
Sis, Rüzgâr ve Yapımın İzleri
Shetland fotoğraflarını yan yana koyduğumda sis ve rüzgâr, yapıların kendisi kadar görünür oluyor. Bir karede beyaz deniz feneri sisin içinde beliriyor; diğerinde taşlık kıyının karşısında dalgalar var. Aynı seçkide küçük bir liman, pony’ler, çalışma masası ve bir ahşap geminin ayrıntıları yer alıyor.
Bu fotoğrafları bir gezi sıralamasından çok, farklı bakış mesafeleriyle okumak istiyorum. Bazen geniş bir kıyıya, bazen bir birleşime, bazen de gündelik bir karşılaşmaya bakıyorum.
Ahşabın gösterdiği
Skidbladner’ın fotoğraflarında, üst üste binen tahtalar ve bağlantılar açıkça seçiliyor. Bilgi panosu bu geminin Gokstad gemisinin tam ölçekli bir replikası olduğunu açıklıyor. Bu ayrım önemli: fotoğrafladığım şey, tarihî bir yapım bilgisinin yeniden kurulmuş hâli.
Gövdenin yakın çekiminde biçimle yapım birbirinden ayrılmıyor. Eğri, tahtaların sıralanışıyla oluşuyor; bağlantılar yüzeyin ritmine katılıyor. Bir mimari çizimde tarif edilecek ilişkinin, burada malzemenin üzerinde doğrudan okunabilmesi dikkat çekici.
Taş duvarlı ve ahşap taşıyıcılı iç mekân fotoğrafı da benzer bir okuma sunuyor. Direkler, kirişler, çatı ve küçük pencere açıklıkları birlikte görülüyor. Mekânı anlamak için taşıyıcının nerede olduğunu ayrıca aramak gerekmiyor.
Hava ve gündelik hayat
Deniz feneri fotoğraflarında sis, yapının arkasındaki ufku saklıyor. Beyaz yüzeyler ve pencere kenarları görünür kalırken çevrenin geri kalanı silikleşiyor. Taş duvarlar arasındaki yol fotoğrafında da ışık, görünen mesafeyi değiştiriyor.
Bu büyük manzaraların yanında pony yakın çekimi ve kafe fotoğrafı var. Bunları da yazıda tutmak istiyorum. Bir yeri hatırlamak, onun yapıları kadar kısa karşılaşmalarına ve molalarına da yer açmak demek.
Deftere dönerken
Çalışma masasında açık bir defter, kitaplar ve ekranlar görünüyor. Bu kare, dışarıda görülenlerle masaya dönüldüğünde kaydedilenleri aynı anlatıda buluşturuyor.
Shetland seçkisinin merkezinde, bir yeri ayrıntılarıyla görmeye çalışma hâli var. Geminin tahtaları, taş duvarın kalınlığı, sisin içindeki fener ve kıyının karşısındaki insan: farklı ölçeklerden aynı deftere giren notlar.
Fotoğraflar: M. Burak Tosun’un kişisel arşivi.